Image Image Image Image Image Image Image Image Image Image

F-site | 24 October 2017

Scroll to top

Top

No Comments

Bechterew en de "uphill battle" van Joost Zwagerman

Bechterew en de “uphill battle” van Joost Zwagerman
Ton F. van Dijk


Deze week maakte Joost Zwagerman – hij woont hier in Haarlem om de hoek – een eind aan z’n leven. “Vrijwillig” zoals dat heet. Een schrijversleven lang bevocht Zwagerman, zoon van een suïcidale vader,  het monster dat zelfdoding heet. Voor hem een absolute No go area, zoals hij zelf nog op liet tekenen in zijn laatste interview met HP/DeTijd (vier dagen voor zijn dood). Maar nu moest hij dan toch capituleren.

De vader van drie kinderen stelde kort daarvoor nog zijn eigen requiem samen. Toen hij aan de redactie van radio 4 doorgaf welke muziek hij wilde horen in het programma Opium, waar hij die avond te gast zou zijn. Muziek waarin de dood centraal stond. Maar Zwagerman zou niet komen. En live op radio 4 werd in de loop van het programma bekend gemaakt dat de auteur er definitief een punt achter had gezet. Ongeloof over de uitgang die Zwagerman had gekozen was het gevolg.

De volgende dag verzorgde De Wereld Draait Door een passend eerbetoon aan de schrijver. Waarom deze finale, zo vroeg Matthijs aan schrijfster Jessica Durlacher. “Een opwelling”, zo antwoordde ze met tranen in haar ogen. Om dit later in het programma nadrukkelijk te corrigeren: Geen opwelling, maar “kortsluiting”, aldus Durlacher.

Een andere collega van Zwagerman, schrijver Ronald Giphart vertelde in het programma, dat hij “boos” was op zijn vriend Joost.

Het zijn begrijpelijke emoties. Waar niemand iets aan af kan doen. Want hoe ga je om met het zelfgekozen en ogenschijnlijk zinloze levenseind van een vriend? Verklaringen te over. Maar geen enkele voelt alsof deze recht doet aan de tragedie, die de keuze van Zwagerman heeft veroorzaakt. Jong, vader, begaafd en geliefd. Waarom?

Een dag later werd bekend dat de schrijver leed aan wat hij zelf in HP/DeTijd noemt “een ongeneeslijke ziekte”, die hem langzaam maar trefzeker had gesloopt. Zwagerman leed aan de ziekte van Bechterew. Ook wel Spondilitus Ankylosis (SA).

SA is een chronische en progressieve ontstekingsziekte, die de gewrichten van de schrijver  had aangetast . En zo dag en nacht zorgde voor pijn. “Geen ALS, waar je aan dood gaat”, zo probeerde Zwagerman zijn ziekte nog te relativeren. Maar de intense pijn in zijn lichaam zorgde ervoor dat hij zijn zittend beroep van schrijver eigenlijk niet meer kon uitoefenen. Daarvoor was het teveel geworden. Misschien dat hij “staand” nog zou kunnen schrijven.

Bechterew dus. Een reumatische aandoening. Een auto-immuun ziekte, waarbij het eigen lichaam de gewrichten (vooral rug, maar ook nek en borstkas) soms onophoudelijk attakeert. En de patiënt vervolgens langzaam kapot laat gaan aan hevige ontstekingspijn. De kans is groot dat Zwagerman s’nachts niet meer goed kon slapen en s’ochtends wakker werd in de foetushouding die zo kenmerkend is voor deze ziekte. Iedere dag weer.

De ziekte van Zwagerman gaat vaak hand in hand met depressieve gevoelens. Het is als rijden in een auto waarvan de remmen versleten zijn. Op een dag kom je niet meer tot stilstand. En moet je wel toegeven aan de vermoeidheid, of de sombere stemmingen die de ziekte vaak veroorzaakt. In medische termen er is sprake van comorbiditeit tussen depressies en Bechterew.

Het verloop van de ziekte is grillig en niet voor iedereen hetzelfde. Voor de een is het te dragen. Voor de ander is Bechterew, dat ook wel The invisible disease wordt genoemd, een ware sluipmoordenaar. Wie het interview in HP/DeTijd leest, waarin Zwagerman zelf vertelt over de ziekte, moet concluderen dat de schrijver waarschijnlijk tot de laatste categorie behoort.

De voortdurende pijn in combinatie met de zeer zware depressies van Zwagerman werden hem teveel. “Kortsluiting” volgens vriendin Jessica Durlacher. Het zou kunnen.

Maar wat ik zelf miste bij DWDD is het woord “lijden”. Een episode van extreem en ondraaglijk menselijk lijden mag zeker niet worden uitgesloten als doodsoorzaak van Zwagerman. En dat gaat verder dan een moment van kortsluiting.

In het volle licht van het leven is het moeilijk voorstelbaar wat een aartsdonkere depressie met iemand kan doen. En welke lijdensweg dit met zich meebrengt. Als je iedere dag de  nabijheid van de afgrond letterlijk voelt, is het niet ondenkbaar dat je tijdens een moment van intens lijden de No go area toch betreedt.

Vergelijk de uphill battle van Zwagerman met iemand die bij zeer ernstige kiespijn uit pure wanhoop zijn eigen tanden met een verroeste tang op brute wijze uit zijn mond trekt. Zonder enige vorm van verdoving. Gewoon om van de pijn af te zijn. Dat is niet alleen kortsluiting, maar ook een poging om een eind te maken aan een vorm van lijden, die op dat moment letterlijk niet te dragen is. 

 

 

 

Submit a Comment