Image Image Image Image Image Image Image Image Image Image

F-site | 20 September 2018

Scroll to top

Top

5 Comments

Brandpunt weg: Hoe moet het nu met "Meneer Aart"?

Brandpunt weg: Hoe moet het nu met “Meneer Aart”?
Ton F. van Dijk

Waarom heeft de publieke omroep toch zo’n moeizame relatie met de samenleving? Die vraag dringt zich op nu de eerste gevolgen van een gedwongen bezuiniging van 60 miljoen zichtbaar worden.

Er wordt stevig in de programmering gesneden. En dat doet pijn.

Bijvoorbeeld bij de makers van Brandpunt+. Een actualiteitenprogramma dat een grote historie heeft (ik mocht er zelf in de jaren 90 als verslaggever werken) en dat nu uit het programmaschema wordt geschrapt. Ogenschijnlijk meedogenloos.

En dat terwijl de makers juist hun best hebben gedaan nieuwe innovatieve vormen te vinden. Bijvoorbeeld door op te zoek te gaan naar positieve invalshoeken bij het maken van hun reportages.

Het leverde een Innovatie award op. Ik weet nog dat ik dacht: “Mooi, maar zou Brandpunt geen journalistieke prijzen moeten winnen?”

Maar tegelijkertijd heb ik respect voor de kwaliteit van de reportages van topverslaggevers als Aart Zeeman, die – volgens mij – al voor de derde keer bij een programma werkt, dat wordt opgeheven. Een persoonlijke tragedie. Al kan het altijd nog erger natuurlijk.

Het zegt iets over het journalistieke klimaat op de Nederlandse (publieke) televisie. Want bij de Britse BBC zou Aart Zeeman – met al zijn ervaring – een gelouterde ancien reporter zijn, die slechts met U zou worden aangesproken door programmabazen.

Meneer Aart, dus

In de Angelsakische mediacultuur zou Aart Zeeman een journalistieke held zijn met bijna onbeperkte middelen tot zijn beschikking. Maar hier wordt zijn programma voor de zoveelste keer “opgeheven”. Zoals gezegd: Een verschrikkelijk lot.

Probleem daarbij is echter niet alleen de wanhoop, die Aart Zeeman deze dagen moet voelen. Geen enkele programmamaker steekt de vlag uit, als zijn programma wordt wegbezuinigd. En om begrip vragen is dan wel veel gevraagd.

Wellicht belangrijker: Ook het publiek snapt er niks van.

Men heeft het gevoel dat kwaliteit wordt geofferd ten gunste van nietszeggend amusement. Immers ook de collega’s van Zeeman bij Eenvandaag raken hun prominente plek in het programmaschema kwijt ten faveure van een dagelijks feuilleton zoals dat zo mooi in het beleidsplan van de NPO wordt genoemd.

Gewoon een soap denken veel kijkers te weten.

Vraag is daarom: wie doet het hier nou niet goed? Uit ervaring weet ik, dat of je nou een “kwaliteitsprogramma” wegbezuinigt, of bijvoorbeeld spelprogramma Lingo (het voorbeeld is niet willekeurig gekozen), de toorn van de samenleving je ten deel zal vallen.

“Wat je ook doet, het is nooit goed”, zal ook NPO programmabaas Frans Klein daarom regelmatig verzuchten.

Want als je Brandpunt ontziet en daarom een spelletje opheft, is de kritiek dat je oudere kijkers hun televisieplezier ontneemt. Als je pech hebt, volgt er dan zelfs een plenair Kamerdebat over de kwestie. Daar is de ophef over Brandpunt+ niks bij.

Wie zoals NPO televisiebaas Frans Klein 60 miljoen moet bezuinigen (het budget van ongeveer een heel net), wordt geen allemansvriend. En dat is een understatement.

Toch heeft de NPO de dure plicht om uit te leggen, waarom men doet, wat men doet. De samenleving wil het kunnen begrijpen. Een terecht verzoek. En dat lijkt op dit moment (bijvoorbeeld) als het gaat om de keuze Brandpunt+ te slachtofferen niet het geval.

De kijkers snappen het niet.

Dit breed gedeelde onbegrip vormt een existentiële bedreiging voor het draagvlak dat de NPO nodig heeft om te kunnen voortbestaan.

Maar waarom worden al die ingewikkelde keuzes dan niet beter uitgelegd?

Dat komt vooral door de specifieke Nederlandse context waarbinnen de publieke omroep opereert. Er is nog te vaak sprake van een publieke omroep, die het drukker heeft met zichzelf dan met de buitenwereld. Hoe tegenstrijdig dat ook is in deze specifieke business.  En hoe goed de bedoelingen van een ieder ook zijn.

De NPO als koepelorganisatie gaat over de besteding van middelen en het maken van programma-schema’s. Men staat – in de complexe realiteit van de afnemende kijkersgunst en de opkomende digitalisering – voor de bijna onmogelijke taak om het schip de goede kant op te sturen.

Voor de bazen van de acht overgebleven omroepen geldt overigens hetzelfde.

Ook zij weten veelal niet hoe ervoor te zorgen dat hun individuele omroep(vereniging) in de toekomst zal overleven. Zeker nu de Netflixen bezig zijn met een onstuitbare opmars. En jongeren massaal afhaken. Die hebben geen idee, waarom ze lid zouden moeten worden van een omroepvereniging.

De NPO en de omroepen bevinden zich al te lang in parallelle werelden.

Goedwillende professionals zoals NPO baas Frans Klein doen hun best om van de publieke omroep als geheel wat te maken. Net zoals hij dat voorheen deed toen hij nog baas was bij de VARA.

Toen stond die omroepvereniging in het ideologisch middelpunt van Klein en was hij uitgerekend degene, die schande sprak van het opheffen van individuele programmatitels door de NPO.

Of neem nou NOS baas Gerard Timmer. Die was ooit een groot voorstander van meer “centrale sturing” toen hij nog directeur was van de NPO.

Nu hij verantwoordelijkheid draagt voor de NOS is dat wel anders. En vormt de individuele omroep het uitgangspunt voor zijn interpretatie van de werkelijkheid. En dat is logisch.

Stuk voor stuk goede mensen, die werken bij de NPO of een individuele publieke omroep. En die vooral de taal spreken van hun broodheren.

En ogenschijnlijk eenvoudig veranderen van paradigma.

Zo blijft er relatief weinig intellectuele energie over voor het ontwikkelen van een gemeenschappelijke en toekomstbestendige visie voor het geheel van de publieke omroep in Nederland.

Terwijl die visie harder nodig is dan ooit.

En goede communicatie daarover met de samenleving is een eerste voorwaarde voor het overleven van de publieke omroep als entiteit in het versnipperde medialandschap. Want als het draagvlak er niet meer is, verdwijnt ook de publieke omroep zelf.

Dat is een automatisme.

Dus hoe leg je uit wat je doet en waarom? Een thema, dat  – zoals gezegd – belangrijker is dan ooit tevoren. Dit raakt direct aan de kansen om te overleven in een tijd waarin niets meer vanzelfsprekend is.

Zo zijn veel jongere kijkers, die al jaren geleden zijn afgehaakt, inmiddels zover, dat ze in Den Haag als bewindslieden een meerderheidskabinet kunnen vormen, dat het opheffen of decimeren van de publieke omroep als belangrijk punt opneemt in een regeerakkoord.

Het is echt hoog tijd dat de publieke omroep daarom beter aan de samenleving gaat uitleggen waarvoor men staat.

Dus: Als de publieke omroep van mening is dat kwalitatief hoogwaardige programma’s de kern van het bestaansrecht raken, programma’s die onderscheidend zijn en die niet uitwisselbaar zijn met RTL of SBS, maak dat dan ook duidelijk in de keuzes en de wijze waarop je daarover communiceert.

Kort gezegd: Liever een rel over het opheffen van Boer zoekt vrouw, dan over Brandpunt of Eenvandaag.

Dat uitgerekend over die laatste twee programma’s de discussie gaat en niet over het eerste, leidt tot het afbrokkelen van steun in de samenleving en tot een moeizame relatie met veel burgers, die de publieke omroep juist een warm hart toedragen.

Mijn conclusie? De programmamakers van de publieke omroep behoren tot de beste. Denk aan Aart Zeeman. Dat geldt ook voor de bestuurders van de omroepen. Neem Gerard Timmer. En ja, ook NPO programmabaas Frans Klein, die de ondankbare taak heeft om programma’s op te heffen. De mensen in Hilversum? Daar ligt het niet aan.

Er wordt nog steeds niet voldoende samengewerkt. Dankzij de systeemfout die in het bestel zit. Wiens brood men eet, wiens taal men spreekt. De daaruit voortvloeiende Hilversumse spraakverwarring zorgt voor ernstig gebrek aan daadkracht. En leidt tot onvermogen om adequaat te communiceren met de samenleving als geheel.

Als het gaat om de onderlinge samenwerking is de publieke omroep een schaatsploeg die meedoet aan de teampursuit. En er niet in slaagt te winnen. Ondanks de aanwezigheid van louter wereldkampioenen. Omdat ze allen hun eigen wedstrijd belangrijker vinden, dan die van het team.

Comments

  1. Peter Dekker

    De afgelopen jaren betaalde NOS rond de 22 miljoen euro per jaar voor de uitzendrechten van de samenvattingen van Eredivisie voetbalwedstrijden. De komende drie voetbalseizoenen wordt dit bedrag naar 30 miljoen euro verhoogd. Om maar iets te noemen …

  2. Het centrale appsraat van de publieke omroep heeft de afgelopen jaren zoveel macht naar zich toegehaald dat je het misbeleid allang niet meet aan individuele omroepen kunt tieschrijven. Die plast is nu wel grijsgedraaid. Eerder ligt de conclusie voor de hand dat de NPO met zijn centralisatiegedachte nu al ruim 10 jaar miskleunt en beter had kunnen in investeren in hechte relatie met specifieke doelgroepen, zoals de Vpro maar ook de Kro heeft geprobeetd. En wat blijkt nu: organisaties die zich op een specifiek publiek richten en dat optimaal bedienen doen het over de hele linie goed. Maar die zijn niet bezig met succes in termen van cijfers maar die houden van hun publiek en zijn daarmee ook contact. 10 Jaar lang ook liet de NPO weten dat ouderen minder welkom zijn en wat blijkt uit recent onderzoek: de fanbase van de publieke omroep bestaat voor ruim meer dan de helft uit 58+. Het deficit van het beleid zit dus niet in te weinig samenwerking, maar in teveel samenwerking. De zucht naar centrale sturing is bij de publieke omroep groter dan kennis van trends in de samenleving. Het is niks nieuws hoor. Dit beleid, dat leidt naar het einde is al onder de vorige generatie NPO-centralisten begonnen. Daarover ni spijt uitspreken lijkt toch een beetje op het plengen van krokodillentranen.

  3. Nog een keer, maar nu zonder al die Iphone tikfouten

    Het centrale apparaat van de publieke omroep heeft de afgelopen jaren zoveel macht naar zich toegehaald, dat je het misbeleid allang niet meer aan individuele omroepen kunt toeschrijven. Die plaat is nu wel grijsgedraaid. Eerder ligt de conclusie voor de hand, dat de NPO met zijn centralisatiegedachte nu al ruim 10 jaar miskleunt en beter had kunnen investeren in een hechte relatie met specifieke doelgroepen, zoals de VPRO maar ook de KRO heeft geprobeetd en Omroep Max met succes heeft gedaan. Dat beleid is willens en wetens gefrustreerd. En wat blijkt nu: organisaties die zich op een specifiek publiek richten en dat optimaal bedienen doen het over de hele linie goed. Maar die zijn niet bezig met succes in termen van cijfers, maar die houden van hun publiek en zijn daarmee ook contact. 10 Jaar lang liet de NPO weten dat ouderen minder welkom zijn en wat blijkt uit recent onderzoek: de fanbase van de publieke omroep bestaat voor ruim meer dan de helft uit 58+. Het deficit van het beleid zit dus niet in te weinig samenwerking, maar in teveel samenwerking. De zucht naar centrale sturing is bij de publieke omroep groter dan kennis van trends in de samenleving. Het is niks nieuws hoor. Dit beleid, dat leidt naar het einde is al onder de vorige generatie NPO-centralisten begonnen. Daarover nu spijt uitspreken lijkt toch een beetje op het plengen van krokodillentranen. De NPO moet zijn beslissingen niet alleen beter uitleggen. De NPO moet vooral ook een andere koers gaan varen, gericht op maatschappelijke impact in plaats van hapsnap.

    • Ton F. van Dijk

      Dank! Dit lijkt mij een reactie op een ander stukje. Want al die dingen die jij toeschrijft aan mij, heb ik niet gezegd. Nog even kort: De publieke omroep als geheel (de functie) staat maatschappelijk ter discussie. Als je 60 miljoen moet bezuinigen kan dat niet zonder harde ingrepen in de programmering. De keuzes die waren gemaakt (terecht of niet) worden in de samenleving niet begrepen. Dit heeft te maken met de wijze waarop de publieke omroep op meta niveau met de samenleving communiceert. En dat heeft weer te maken met de naar binnen gerichte cultuur die een gevolg is van de organisatievorm. Ik geeft niemand de schuld: iedereen doet z’n best. Maar het is niet genoeg. Als je duidelijk wil maken dat je staat voor kwaliteit moet je ook nadenken over het verhaal dat je vertelt ooo basis van je keuzes. Daarom liever een rel over Boer zoekt vrouw dan pover Brandpunt of Eenvandaag. Dit gaat niet over jou of mij, maar over de toekomst van iets wat ons beiden dierbaar is en wat in toenemende mate ter discussie staat.

  4. Jacqueline Rensen

    Nog liever een rel over of de publieke omroep nog wel jaarlijks 30 miljoen (de heft van het te bezuinigen bedrag!) moet (willen) uitgeven aan samenvattingen van de eredivisie.

Submit a Comment