Image Image Image Image Image Image Image Image Image Image

F-site | 14 November 2018

Scroll to top

Top

No Comments

De historische les van Lubbers: "Een dood paard trek je niet meer overeind."

De historische les van Lubbers: “Een dood paard trek je niet meer overeind.”
Ton F. van Dijk

Vandaag kan het publiek afscheid nemen van oud premier Ruud Lubbers. De afgelopen dagen is er veel over hem gezegd.

Wat vooral blijft hangen is de tragiek van zijn afscheid als “macher”. Ruud Lubbers die alles en iedereen naar zijn hand kon zetten. De man die Nederland leidde als een CEO. Maar die uiteindelijk gedoemd was, via de zijdeur te verdwijnen van het politieke toneel.

Ik maakte ooit (samen met collega-journalist Steven de Vogel) een documentaire over zijn laatste jaar als minister-president. In dat kader kader spraken we met met tal van opvallend openhartige (oud) regeringsleiders in Europa over Ruud Lubbers.

Over zijn mislukte gooi naar het voorzitterschap van de Europese Commissie. Maar vooral over zijn gemoedstoestand in de laatste fase, dat hij krampachtig vasthield aan de macht. Terwijl zijn politieke legacy steeds verder afbrokkelde.

De Belgische oud-premier Leo Tindemans vertelde onomwonden, dat hij Lubbers letterlijk zag lijden in die laatste periode als staatsman. Hij was niet meer zichzelf zo bevestigde ook een andere Belgische voormalig eerste minister, Wilfried Martens, die Lubbers van nabij mee maakte in talloze vergaderingen in Europa.

Fysiek was de onttakeling zichtbaar. Voor iedereen.

Het had natuurlijk te maken met zijn moeizame afscheid als premier. Het feit dat zijn partij, het CDA, een ongekende verkiezingsnederlaag leed onder leiding van Elco Brinkman. De door Lubbers zelf aangewezen opvolger. En ook de stuurloosheid die het CDA ten deel viel na het vertrek van Lubbers.

Het was een enorme taxatiefout geweest, om Brinkman al vroegtijdig “op te zadelen’ met de zwaarte van de opvolging. En achteraf gezien was het gedoemd om vreselijk fout te gaan. Hetgeen dus ook gebeurde.

Brinkman werd nooit premier. En de afgelopen dagen zagen we op televisie dat hij daarover nog steeds humeurig is. En dat is begrijpelijk, want zijn politieke vader liet hem vlak voor de verkiezingen openlijk vallen. Waarmee het lot van de kroonprins werd beslecht.

Drie weken voor de verkiezingsnederlaag liet Lubbers ons destijds over Brinkman al weten; “Een dood paard trek je niet meer overeind”. Wat ook iets zegt over de omgangsvormen in de politiek. En natuurlijk over het chagrijn dat dus al langer bij Lubbers over Brinkman bestond.

De historische les?

Hoe langer je een dominante positie inneemt als regeringsleider, hoe moeilijker het is om tijdig afscheid te nemen. Het overkwam niet alleen Lubbers, maar ook de Duitse bondskanselier Helmut Kohl en de Britse premier Margareth Thatcher. Ook zij verhielden zich moeizaam tot hun politieke erfgenamen.

In dat licht gebeurde er dit weekend iets opvallends.

Want ook nu is er een premier, die al een tijdje meegaat en zo langzamerhand wel moet nadenken over zijn toekomst. Mark Rutte. Ook hem wordt – zeker na het debacle met Halbe Zijlstra – verweten dat de “scherpte er af is” en dat zijn beoordelingsvermogen hem ogenschijnlijk in de steek begint te laten.

Er zijn parallellen met Lubbers. Want ook Mark Rutte wil vanzelfsprekend zijn politieke erfenis veilig stellen. Gisteren zagen we hem daarmee bij WNL op televisie dan ook een aanvang maken.

Hij wees de huidige fractievoorzitter van de VVD, Klaas Dijkhoff, aan als mogelijke opvolger; “Hij zou het zeker kunnen”, aldus Rutte.

In de politiek geldt dat je niet op als dan vragen van interviewers ingaat, tenzij je dat wel doet. En dan heeft dat dus betekenis. Die lijkt in dit geval: Klaas Dijkhoff is de beoogd opvolger van Rutte.

Dat bleek ook uit het gemak waarmee diezelfde Dijkhoff meeging in dit scenario in een ander programma dat gisteravond werd uitgezonden. In College Tour draaide Dijkhoff er eerst nog om heen, om uiteindeljk te erkennen, dat het premierschap zeker zijn ambitie was.

Het lijkt er op, dat bij Rutte en Dijkhoff consensus bestaat over dit opvolgingsscenario. En daarmee treden ze gezamenlijk in de voetsporen van Ruud Lubbers. Die dit later zijn grootste politieke fout zou noemen.

Lubbers kreeg vervolgens niet de baan, die hij ambieerde in Europa. En daarmee was zijn deconfiture compleet.

Een VVD-er uit de directe kring rond Mark Rutte met wie ik dit nog eens besprak, wees me op het feit dat de vergelijking op dit laatste punt mank gaat. Hij zegt;

“Mark geeft niet om baantjes. Bovendien: Er is een groot verschil met Lubbers en dat is dat Rutte wel goed ligt in Europa. Hij heeft internationaal veel aanzien en nauwelijks vijanden.”

Waar Lubbers de weg naar Europa werd afgesneden, ligt die dus mogelijk voor Rutte wide open. Met steun van Angela Merkel, die aan haar laatste termijn begint, kan Rutte zomaar de nieuwe baas worden van Europa.

En met deze gedachte neemt de druk op Dijkhoff verder toe. Hij is weliswaar de slimste mens, maar of hij als net benoemde kroonprins ook politiek zal slagen, is maar helemaal de vraag.

Submit a Comment