Image Image Image Image Image Image Image Image Image Image

F-site | 24 October 2017

Scroll to top

Top

No Comments

Van Baalen, Elias en Coca-Cola

Van Baalen, Elias en Coca-Cola
Ton F. van Dijk

Hoe ver mogen parlementariërs gaan in het aangaan van banden met bedrijven, die ook “object” zijn van hun politieke werk? En: welke kado’s mogen ze aannemen? Het zijn relevante vragen na een week, waarin europarlementariër Hans van Baalen (VVD) twee nevenfuncties neerlegde naar aanleiding van een publicatie op deze site. 

Van Baalen vond het in een eerste reactie “volstrekt gescheiden zaken” dat hij naast zijn politieke werk een commissariaat bekleedde bij Mercedes-Benz bv en een adviseurschap bij auto lobby club RAI. Om een dag later onder druk van zijn partij, de VVD,  alsnog te moeten concluderen, dat het beter was de baantjes neer te leggen. Een “wijs besluit” volgens het hoofdbestuur van de VVD.

Kamerlid Ton Elias sloeg wild om zich heen in een reactie op vragen over de twee Privium passen die hij van Schiphol kreeg. Een voor hemzelf. En een voor zijn vrouw. Op onparlementaire wijze reageerde Elias op vragen van F-site. En dat mag natuurlijk. 

Kern van zijn argumentatie was vooral: Hoe kun je zo stom zijn om te denken dat ik me laat beïnvloeden door het aannemen van kado’s?

Elias gaat daarbij voorbij aan het feit dat geen enkele functionaris in de (semi) publieke sector dergelijk geschenken van meer dan 50 euro mag aanvaarden. Dat wordt als grens gezien van wat nog maatschappelijk aanvaardbaar is. En daar moet toch een reden voor zijn, zo zou je denken.

Elias staat bekend om zijn onafhankelijkheid, zo schreef ik ook. Maar toch is het niet ondenkbaar dat hij – of een ander – zich onbewust laat beïnvloeden door het aannemen van kado’s of het accepteren van gunsten. In het Engels heet dit de “rule of reciprocity”. En er is vrij veel onderzoek gedaan naar dit fenomeen.

Het belangrijkste is dat van Regan begin jaren 70. Deze wetenschapper deed onderzoek naar de vraag in hoeverre mensen onbewust beïnvloedbaar zijn door het verlenen van gunsten of het doen van giften. 

Hij deed dit door twee groepen mensen loterijtickets aan te bieden. De ene groep kreeg voorafgaand aan het verzoek om kaartjes te kopen een verfrissend glaasje cola aangeboden. De andere groep niet.

Uit dit beroemde Coca-cola onderzoek volgde de “regel van wederkerigheid”. Het bleek namelijk dat proefpersonen die een glas cola kregen meer kaartjes kochten voor de loterij dan mensen die het zonder frisdrank moesten stellen.

Dit onderzoek is daarna in velen varianten herhaald en bevestigd. In de snelle wereld van de marketeers weet men heel goed wat de conclusie is, als je iemand iets wilt verkopen. Of het nou een product is of een boodschap. Give before you take, noemt men dit.

En dat is ook precies de reden waarom bedrijven Kamerleden gunstig proberen te stemmen door kado’s te geven. Relatief kleine geschenken zijn al voldoende om in een andere stemming te komen ten aanzien van de gulle gever. Het is wetenschappelijk aangetoond. En dat – zo weten de bedrijven – kan soms net het verschil zijn tussen het dubbeltje dat de ene kant op valt. Of de andere. 

Natuurlijk is Ton Elias niet gevoelig voor geschenken en beïnvloedt dat hem op geen enkele wijze. De rule of reciprocity is op hem niet van toepassing, dat is duidelijk. Maar dat geldt waarschijnlijk niet voor de meeste mensen. En dus zou het beter zijn anders om te gaan met het accepteren van kado’s door politici. Al was het maar om ieder schijn van belangenverstrengeling te vermijden.

Schiphol heeft dat inmiddels wel goed begrepen, want men gaf meteen na de publicatie op F-site aan met de inzichten van nu geen voordeeltjes meer uit te delen aan politici. Nu Ton Elias nog.

Submit a Comment